جنبه های زبانشناختی ترجمه

جنبه های زبانشناختی ترجمه

نوشته: رومن‌ یاکوبسن

 

On Language Roman Jakobson_slide-19

برتراند راسل بر این باور بود که «کسی معنای ‘پنیر’ را می داند که شناختی غیر-زبانی از پنیر داشته باشد.» حال اگر ما با پیروی از ایده اصلی راسل «بر جنبه های زبانی مرتبط با مسائل سنتی فلسفی تاکید ورزیم»، ناگزیر از قبول این واقعیت خواهیم بود که تنها کسی توانایی درک مفهوم «پنیر» را دارد که با کمک معنایی که این کلمه در لغتنامه دریافت کرده، به این آگاهی رسیده است. از این رهگذر هر کسی که متعلق به یک‌ فرهنگ غذایی خاصی است که در آن پنیر جایگاهی ندارد، قادر به درک معنای لغتنامه ای کلمه پنیر خواهد بود چنانچه بداند کلمه مورد نظر اشاره دارد به «خوراکی که از شیر فشرده و دلمه شده ساخته می شود» و نیز این که او دستکم شناختی زبانی از مفهوم «شیر دلمه شده» داشته باشد. هیچ یک از ما تاکنون مزه ی «امبروسیا» یا «نکتار» را نچشیده است، شناخت ما از مفهوم کلماتی چون «امبروسیا»، «نکتار»، و «خدایان» – یعنی مصرف کنندگان اساطیری این نوشیدنی ها – بواسطه زبان فراهم آمده؛ ما هم معنی این کلمات را می فهمیم، و هم می دانیم در چه زمینه ای و کجا هرکدام از آنها را مورد استفاده قرار دهیم.

معنای کلماتی چون «پنیر»، «سیب»، «نکتار»، «شناخت»، «اما»، «صرفن»، و هر کلمه و عبارت دیگری به طور کلی، یک واقعیت زبانی یا – در معنای دقیق تر و کامل تر – نشانه ای است. ساده ترین و درست ترین استدلال در مقابل آنهایی که معنا را به نشانه منتسب نمی دانند، بلکه آنرا به خود شیئ نسبت می دهند، این است، که هيچ کس تا کنون موفق به بوییدن و چشیدن معنای «پنیر» يا «سیب» نشده است. هیچ «مدلولی» بدون «دال» وجود ندارد. معنای پنیر را نمی توان از یک آگاهی غیر-زبانی نسبت به دیگر اقسام پنیر مانند «چدار» یا «کاممبرت» استخراج کرد، یعنی از طریقی جز با کمک کدها و نشانه های کلامی. برای معرفی کلمه ای ناشناخته و ناآشنا ناگزیر از کاربرد مجموعه کاملی از نشانه های زبانی هستیم. اشاره کردن صرف به چیزی گویای آن نیست که کلمه «پنیر» نام یک نوع خاص، یا نام هر نوعی از قوطی حاوی «چدار» یا «کاممبرت» یا هر گونه دیگری از پنیر یا فراورده های شیر، با هر نوع خوراکی، چه خوردنی و چه آشامیدنی، یا چه بسا هر قوطی یا جعبه دیگری بدون توجه به محتوای آن باشد. آیا یک کلمه صرفن نامی است که به شیئ ای داده می شود، یا این که حاوی معنایی است مثل یک حراج، فروش، ممنوعیت یا یک نفرین؟ (اشاره کردن بواقع می تواند معنای نفرین داشته باشد؛ در برخی از فرهنگ ها، بویژه در آفریقا، یک حرکت تهدیدآمیز و هشدار دهنده محسوب می شود.)
برای ما، چه در مقام زبانشناس و چه همچون کاربران معمولی زبان و کلمات، معنای هر نشانه زبانی با ترجمه آن نشانه به یک نشانه آلترناتیو دیگر پیوند دارد، بویژه به نشانه ای، که به تاکید پیرس، زبانشناس آمریکایی، که به ژرفترین طریق ممکن پیرامون ماهیت نشانه ها تحقیق کرده، «به درجات عالیتری از کمال رسیده باشد». نام «عزب»، با دقت بمراتب بیشتری، قابل تبدیل است به نام دیگر و واضحتری چون «مرد مجرد یا بی زن». باید سه طریق تأویل نشانه های کلامی یا زبانی را از یکدیگر متمایز کرد: هر نشانه ای به نشانه دیگری در همان ‌زبان، یا به زبان دیگری، یا به یک نظام غیر-زبانی دیگری از نمادها، قابل ترجمه است. این سه طریق ترجمه از تعریف متفاوتی برخوردار هستند:
  1. ترجمه درون-زبانی یا بازگویی که عبارت است از تأویل نشانه های لفظی با کمک‌ نشانه های درون همان زبان.
  2. ترجمه بینازبانی یا ترجمه اصیل که عبارت است از تأویل نشانه های لفظی با کمک یک زبان دیگر.
  3. ترجمه بینانشانه ای یا برگردان غیر زبانی که همان تأویل نشانه های لفظی با کمک نشانه های یک نظام نشانه ای غیر-زبانی است.
منبع:
in R. A. Brower (ed.): On Translation, Harvard University Press, 1959, p. 232-233.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.